Czym jest poczucie wartości? Co na nie wpływa? Co dokładnie je kształtuje? Jak budować zdrową samoocenę? Zachęcamy Cię do lektury artykułu, w którym znajdziesz odpowiedzi na każde z tych pytań. 

Czym jest poczucie wartości

Poczucie własnej wartości to nic innego jak obraz samego siebie, który tworzymy w oparciu o świadomość tego, jakie mamy zasoby, jak postrzegamy nasze dokonania, jak widzimy nasze porażki oraz jakie informacje otrzymujemy z otoczenia. 

Poczucie wartości może być:

  • niskie lub zaniżone, a dzieje się tak, kiedy mamy niskie mniemanie o sobie, swoich zdolnościach lub gdy po prostu nie doceniamy siebie. Boimy się porażki, nie ufamy sobie i swoim możliwościom. 
  • wysokie lub nawet przerośnięte, gdy przeceniamy siebie i uważamy się za lepszych od innych, nie mając co do tego wątpliwości. Nasze zdanie ma być wówczas zawsze na górze, a opinie innych niewiele nas interesują. 
  • na odpowiednim poziomie, gdy doceniamy swoje mocne strony, ale też akceptujemy swoje słabości, co gwarantuje nam satysfakcję i dobrą jakość życia.

Co wpływa na poczucie wartości

Każdy z nas ma wewnętrzny obraz samego siebie, na który składają się myśli o sobie i uczucia wobec siebie oraz informacje otrzymywane z otoczenia. Samoświadomość budujemy w oparciu o nasze zachowywanie, dokonania, w tym sukcesy – czujemy wówczas zadowolenie, dumę – ale także w oparciu o porażki.  Kiedy coś nam się nie udaje, mogą się w nas pojawić krytyczne myśli na własny temat. Do tego dochodzi informacja z otoczenia. Gdy słowa na nasz temat są wspierające i adekwatne do okoliczności, budujemy zdrową samoocenę. Kiedy jednak otrzymujemy za mało wsparcia i dodatkowo pojawiają się słowa, które ranią, są nieadekwatne, zaczynamy wątpić w siebie i w swoje możliwości. Możemy wówczas odczuwać lęk, niepewność lub wstyd. Konsekwencją tych odczuć bywa wycofanie.  

Nasz obraz i to, jak postrzegają nas inni oraz to, jak my widzimy siebie, a jak chcemy być widziani, jest również bardzo istotny. Często bowiem wyobrażamy sobie, że inni postrzegają nas w taki sam sposób, jak my postrzegamy siebie. Jeżeli jest to pozytywny obraz, jesteśmy pewniejsi siebie i łatwiej wchodzimy w kontakt z drugą osobą. Jeśli jednak mamy negatywne myśli na swój temat, możemy się bać kontaktu, bo np. uważamy się za niezbyt otwartych czy interesujących, a za tym idzie obawa, że możemy zostać nie przyjęci. To jednak może być jedynie nasze wyobrażenie i efekt tego, że nie wierzymy w siebie zbyt mocno. 

 

Jak budować zdrową samoocenę

By zmienić tę sytuację, konieczne jest popracowanie nad samooceną, polubienie swoich cech oraz poniesienie ryzyka, które polega na weryfikacji, jak jest naprawdę, poprzez sprawdzenie, jak jesteś widziany/-a przez innych. 

Zachęcam Cię do wykonania krótkiego eksperymentu: zapytaj trzy bliskie Ci osoby, jak Cię postrzegają. Poproś, by każda z nich wymieniła Twoje trzy mocne cechy, a także wskazała, nad jakimi obszarami mógłbyś(-abyś), ich zdaniem, popracować. Używam słowa: popracować, bo nad wieloma słabymi stronami możesz skutecznie pracować (lub je zaakceptować). Słabości ma przecież każdy z nas. 

Samoocena a kontekst społeczny

Kolejny ważny czynnik, który może mieć wpływ na Twoją samoocenę, to kontekst społeczny, w którym żyjemy, a zwłaszcza social media. To one poniekąd narzucają kanony urody oraz wyznaczają pewne standardy zachowania. W sugestiach płynących z mediów społecznościowych można się naprawdę pogubić. Bo jak tu być równie szczupłym, co osoby ze zdjęć? Jak mieć równie fajne, kolorowe życie? Jak osiągnąć perfekcyjny wygląd promowany w sieci? To może być trudne. Pamiętaj jednak, że jest to tylko obraz – coś, co fizycznie nie istnieje. Jednocześnie ten wykreowany świat nie pozostawia miejsca na zwyczajność, nieperfekcyjność czy zwykłą różnorodność. Trzeba uwzględnić ten fakt i mieć do mediów społecznościowych zdrowy dystans. Pomyśl przez chwilę, co by się stało, gdybyśmy wszyscy byli identyczni, idealni? Jak wyglądałoby nasze życie, gdybyśmy przeżywali tylko szczęście i błogość? Na co wówczas nie byłoby miejsca? Nawet gdy w pierwszym odruchu pomyślisz: „No byłoby świetnie!”, to czy na pewno to, co widzisz, jest autentyczne? Czy w takim idealnym świecie nie byłoby zwyczajnie nudno? Gdyby nie istniały przeciwieństwa: szybkie/wolne, mądre/głupie, skąd wiedzielibyśmy, że jesteśmy w czymś dobrzy? Z kim moglibyśmy się mierzyć? Dokąd chcielibyśmy zmierzać?  

Pamiętaj także, że cały czas się uczysz i rozwijasz, szukasz swojej drogi. Na pewno łatwiej będzie Ci nią kroczyć, gdy będziesz miał w sobie dobre, wspierające Cię poczucie wartości.  

Autorka: Dagmara Katowicz